ВҚД ме, дүрбелең бұзылысы ма: «дистония» диагнозы неге емдемейді

Жүрек дүрсілдейді, ауа жетпейді, қол ұйиды, қазір өліп қалатындай немесе есіңнен адасатындай боласың. Жедел жәрдем келіп, ЭКГ түсіреді — бәрі қалыпты. Содан кейін терапевт «ВҚД» деп жазып, тыныштандыратын шөптер ішуге кеңес береді. Бір айдан кейін шабуыл қайталанады. Бұл — өте жиі кездесетін оқиға. Жиі «дистонияның» артында жақсы емделетін дүрбелең бұзылысы тұрады. Толығырақ — «Дүрбелең шабуылдары: Алматыда емдеу» бетінде.

«ВҚД» диагнозының қандай кемшілігі бар

Вегетативтік-қантамырлық дистония Халықаралық аурулар жіктеуішінде жоқ, 10-қайта қарауында да, 11-інде де. Бұл сөзбен симптомдар жиынтығын сипаттайды: жүректің жиі соғуы, қысымның секіруі, бас айналу, тершеңдік, тамаққа кесек тұрғандай сезім. Бірақ симптомдар жиынтығы — диагноз емес. Ол олардың қайдан шығатынын түсіндірмейді және қалай емдеу керегін көрсетпейді.

«ВҚД»-ның артында әртүрлі жағдайлар болуы мүмкін: дүрбелең бұзылысы, генерализацияланған мазасыздық, депрессия, жүрек ырғағының бұзылуы, қалқанша без аурулары, анемия. Сондықтан жапсырмада тоқтамай, себебін табу маңызды.

Дүрбелең шабуылы қалай көрінеді

Дүрбелең шабуылы — бірнеше минут ішінде күшейетін және дене симптомдарымен бірге жүретін күшті қорқыныш ұстамасы:

жүректің жиі соғуы, жүрек «секіріп шығатындай» сезім;
ауаның жетіспеуі, тұншығу;
кеудедегі ауырсыну немесе қысылу;
бас айналу, болып жатқанның шынайы емес сияқты сезілуі;
дірілдеу, тоңазу немесе ыстық басу, тершеңдік;
қолдың, ауыз айналасының ұюы және шаншуы;
өлуден, бақылауды жоғалтудан, есінен адасудан қорқу.

Шыңы шамамен алғашқы 10 минутқа келеді, содан кейін симптомдар біртіндеп басылады. Шабуыл титықтатады, бірақ өздігінен өмірге қауіпті емес.

Шабуылдар қашан бұзылысқа айналады

Өмірінде бір рет дүрбелең шабуылы көптеген адамда болады. Шабуылдар қайталанып, ал олардың арасында адам келесісінен қорқып өмір сүретін жағдайды дүрбелең бұзылысы деп атайды. Ол шабуыл болған жерлерден аулақ жүре бастайды: метро, дүкендер, кептелістер, сапарлар. Өмір шеңбері тарылады, кейде пәтерге дейін.

Жүрек пе, дүрбелең бе: қауіптіні қалай жіберіп алмауға болады

Кеудедегі ауырсыну мен ентігу жүрек ауруының белгісі болуы мүмкін. Сондықтан мұндай алғашқы эпизодта, әсіресе 40 жастан асқан болсаңыз, жүрек ауруы, қысым немесе диабет болса, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Дәрігер инфаркт пен ырғақтың бұзылуын жоққа шығарады.

Тексерулер жүргізіліп, бәрі қалыпты болса, ал шабуылдар бір-біріне ұқсас болса, бұл дүрбелең болуы ықтимал. Ем алдында психиатр әдетте соматикалық себептерді де тексереді: қалқанша без гормондары, гемоглобин, ЭКГ, кейде тәуліктік мониторинг.

«Тыныштандыратын дәрілер» неге мәселені шешпейді

Шөп жиынтықтары мен жеңіл тыныштандыратын дәрілер кейде үрейді сәл азайтады, бірақ бұзылыстың механизмін өзгертпейді. Ал кейбір күшті тыныштандыратын дәрілер тұрақты қабылдағанда әдеттенуді тудырады: алдымен көмектеседі, содан кейін көбірек керек болады, ал тоқтату қиын. Адам көбіне «қажет болып қалар» деп жылдар бойы қалтасында таблетка алып жүреді, және оның қасында болмай қалудан қорқудың өзі бұзылысты сақтайды.

Келесі шабуылдан қорқу неге шабуылдың өзінен күштірек

Дүрбелең шабуылының өзі минуттарға созылады. Бірақ бірнеше ұстамадан кейін адамда тұрақты фондық қорқыныш пайда болады: «тағы болып қалса ше?». Дәрігерлер мұны күту үрейі деп атайды, және өмірді көбіне дәл осы бұзады.

Ұстама қаупін азайту үшін адам шабуыл болған немесе «қашатын жер жоқ» жағдайлардан аулақ жүре бастайды: метро, лифт, кептеліс, кезек, ұзақ сапарлар, кейде тіпті үйден жалғыз шығу. Мұны агорафобия деп атайды. Әр аулақ жүру жеңілдік әкеледі және сонымен бірге миды қауіптің шынайы екеніне сендіреді. Шеңбер тарылады.

«Сақтандыратын» әдеттер де пайда болады: әрқашан өзімен су мен таблетка алып жүру, шығатын есікке жақын отыру, үйден тек біреумен шығу, тамыр соғысын үнемі тексеру. Олар зиянсыз сияқты көрінеді, бірақ оларсыз апат болады деген сезімді сақтайды.

Сондықтан дүрбелең бұзылысын емдеу тек шабуылдардың өзіне ғана емес, осы шеңберге де бағытталған. Адам біртіндеп, жоспар бойынша аулақ жүрген жерлеріне оралып, артық сақтандырулардан бас тартады. Алғашында бұл қорқынышты, бірақ уақыт өте келе ми сезімдердің жағымсыз болғанымен қауіпті емес екеніне көз жеткізеді, ал күту үрейі кетеді.

Дүрбелең бұзылысы қалай емделеді

Когнитивтік-мінез-құлықтық терапия. Ең тиімді әдістердің бірі болып саналады. Адам шабуыл кезінде денеде не болып жатқанын түсінуге үйренеді, симптомдардың өзінен қорқуды қояды және аулақ жүрген жерлеріне біртіндеп оралады.
Дәрілер. Шабуылдар жиі болса, психиатр ұстаманы жай «сөндіріп» қана қоймай, ұзақ қабылдағанда үрейді азайтатын препарат тағайындауы мүмкін. Әсер бірнеше апта ішінде дамиды, курс жеке таңдалады.
Ұштастыру. Көбіне дәрілер мен психотерапия бірге ең жақсы нәтиже береді.

Шабуыл кезінде не істеу керек

Өзіңізге еске салыңыз: бұл — дүрбелең шабуылы, ол бірнеше минуттан кейін өтеді.
Баяу тыныс алыңыз: 4-ке дейін санап дем алу, 6-ға дейін санап дем шығару. Ұзақ дем шығару тыныштандырады.
Қауіпсіз болса, қашпаңыз: қалып, басылғанын күту ем үшін маңызды.
Айналаңызға назар аударыңыз: айналадағы бес затты, төрт дыбысты, үш сезімді атаңыз.

Толық қадамдық нұсқаулық — «Дүрбелең шабуылы кезінде не істеу керек» мақаласында.

Қашан жүгіну керек

Шабуылдар қайталанса, жерлер мен сапарлардан аулақ жүре бастасаңыз немесе келесі ұстамадан үнемі қорқып жүрсеңіз, психиатрға бару уақыты келді. Клиникадағы немесе онлайн кеңес — 20 000 ₸, қабылдау қазақ және орыс тілдерінде. Өзіңізді тексергіңіз келсе, тегін GAD-7 мазасыздық тестін өтіңіз.