Мазасыздық бұзылысы: дәрігерге баратын уақыт келгенін қалай түсінуге болады

Емтихан, жұмысқа қабылдау әңгімесі немесе маңызды сөйлесу алдында толқу — қалыпты жағдай: бұл жағдаймен бірге өтетін қорғаныс реакциясы. Ал алаңдаушылық бүкіл өмірдің тұрақты аясына айналса, нақты бір себепке байланысты болмаса және уақыт өте келе азаймаса — бұл басқа әңгіме, онда мазасыздық бұзылысын емдеуді қарастырған жөн.

Мазасыздық бұзылысы әдеттегі толқудан немен ерекшеленеді

Жағдаяттық мазасыздық оны тудырған оқиғамен бірге өтеді: емтихан тапсырылды — алаңдаушылық та кетті. Генерализацияланған мазасыздық бұзылысы (ГМБ) кезінде мазасыздық бір себепке байланбайды, апталар мен айлар бойы сақталады және бір тақырыптан екіншісіне ауысып отырады: бүгін — денсаулық, ертең — жұмыс, арғы күні — қарым-қатынас.

1-белгі. Нақты себепсіз мазасыздық

ГМБ кезінде алаңдаушылық бір жағдайға байланбайды — өмірдің бірнеше саласы бірден мазалайды: жұмыс, денсаулық, қаржы, қарым-қатынас, жалпы болашақ. Адамға мазасыздықтың бір ғана себебін атау қиын — олар әрдайым бірнешеу болады және бірін-бірі алмастырып отырады.

2-белгі. Дене симптомдары

Бұлшықеттің ширығуы (әсіресе мойын мен иықта), шиеленістен болатын бас ауруы, тез шаршау, ұйқының бұзылуы, діріл, тершеңдік, жүректің жиі соғуы — созылмалы мазасыздықтың жиі серіктері. Көбіне пациенттер алдымен дәл осы симптомдармен терапевтке немесе неврологқа жүгінеді.

3-белгі. Алаңдаушылықты бақылаудың қиындығы

Адам өзінің «тым қатты» немесе «жеткілікті негізсіз» уайымдайтынын түсінеді, бірақ ерік күшімен бұл туралы ойлауды жай ғана тоқтата алмайды — назарын басқа нәрсеге аударуға тырысу ұзаққа бармайды.

4-белгі. Мазасыздық өмір сүруге кедергі келтіреді

Егер алаңдаушылықтан жұмысқа зейін қою қиын болса, «бірдеңе дұрыс болмай қалады» деген қорқыныштан маңызды істерден қашқақтасаңыз немесе «бәрі жақсы» екенін — жақындарыңыздан, интернеттен, дәрігерлерден — үнемі растатып отыруға тырыссаңыз, бұл көмекке жүгінудің маңызды белгісі.

5-белгі. Ашушаңдық және ұйқының бұзылуы

Созылмалы мазасыздық жиі ашушаңдықтың артуымен және ұйқы алдында көкейден кетпейтін ойлардың салдарынан ұйықтап кету қиындығымен қатар жүреді — дене қауіпке үнемі аздап дайын тұрған күйде жүргендей болады.

Нені жиі мазасыздық бұзылысы деп қате қабылдайды

Ұқсас көріністі бірнеше жағдай береді, сондықтан да диагноз симптомдар тізімі бойынша қойылмайды. Қалқанша безінің аурулары, анемия, жүрек ырғағының бұзылуы, кейбір препараттардың жанама әсерлері, кофеиннің артық болуы, сондай-ақ алкогольді үнемі ішкеннен кейінгі тоқтату күйі — мұның бәрі мазасыздық бұзылысына ұқсауы мүмкін. Дәрігер мұны ескереді және қажет болса тексеруге жібереді.

Керісінше жағдай да болады: мазасыздық депрессиямен қатар жүреді, және сонда тек мазасыздықты емдеу толық емес нәтиже береді. Оларды ажырату — интернет арқылы өзін-өзі тексерудің емес, дәрігерлік тексерудің міндеті.

Өзіне-өзі көмек неге тек ішінара көмектеседі

Тыныс алу техникалары, серуендеу, кофеинді шектеу, тұрақты ұйқы режимі және дене белсенділігі мазасыздық деңгейін шынымен төмендетеді — және оларды пайдаланған жөн. Бірақ бұзылыс кезінде олар ем ретінде емес, ауырсынуды басатын дәрі сияқты әрекет етеді: механизмді өзгертпей, уақытша жеңілдетеді.

Кең тараған екі «халықтық» тәсіл туралы бөлек айтайық. Алкоголь мазасыздықты бір-екі сағатқа басады да, келесі күні оны күшейтеді — осылайша тұйық шеңбер пайда болып, тәуелділік қаупі туады. Таныстардың кеңесімен ішілетін тыныштандыратын дәрілердің кейбірі ұзақ қабылдағанда өздері тәуелділік тудырады, кейін оларды тоқтату бастағаннан гөрі әлдеқайда қиын.

Неге «мүлде шыдатпай кеткенше» күтпеу керек

Генерализацияланған мазасыздық бұзылысы өзінен-өзі сирек өтеді және емделмесе, әсіресе қосымша стресс аясында, күшейе түсуге бейім. Мазасыздықпен жұмыс неғұрлым ерте басталса, тұрақты жақсаруға әдетте соғұрлым тез әрі жеңіл қол жеткізіледі.

Жанама әсері де бар: ұзаққа созылған мазасыздық өмірді тарылтады. Адам біртіндеп сапарлардан, жаңа міндеттерден, араласудан бас тартады — қаламағандықтан емес, бұл әрекеттердің әрқайсысы өзін-өзі жеңуді талап ететіндіктен. Бұл неғұрлым ұзаққа созылса, кейін соғұрлым көп нәрсені қайтаруға тура келеді.

Не істеуге болады

Клиникаға келіп немесе онлайн психиатр кеңесінен бастауға болады — бір қабылдауда дәрігер нақты не болып жатқанын түсінуге, мазасыздық бұзылысын симптомдары ұқсас басқа жағдайлардан ажыратуға көмектеседі және симптомдардың ауырлығы мен ұзақтығына қарай жоспар ұсынады: психотерапия, дәрі-дәрмекпен қолдау немесе олардың үйлесімі.

Жиі қойылатын сұрақтар

Препараттар міндетті түрде тағайындала ма? Жоқ. Көріністер орташа болса, көбіне психотерапия мен режимді өзгерту жеткілікті. Дәрі-дәрмекпен қолдау мазасыздық соншалықты айқын болып, психотерапияда онымен жұмыс істеуге кедергі келтірген кезде талқыланады.

Ем қанша уақытқа созылады? Айтарлықтай жеңілдеу әдетте толық сауығудан ертерек келеді. Нақты мерзімдер жағдайдың қаншалықты ұзақ созылып жүргеніне және ілеспе бұзылыстардың бар-жоғына байланысты.

Тек онлайн-кеңеспен шектелуге бола ма? Алғашқы талдау мен кейінгі бақылау үшін онлайн-формат көп жағдайда жарайды. Егер тексеру мен қосымша зерттеу қажет болса, дәрігер бұл туралы тура айтып, нақты қандай зерттеу екенін түсіндіреді.

Материал психиатр-дәрігер Шакарим Ануаровичтің кеңестері негізінде дайындалды.