Жақын адамның өз-өзіне қол жұмсау туралы ойлары: не істеу керек

Жақын адам «мен болмасам жақсы болар еді», «мен бәріне кедергімін», «бәрі жақында бітеді» десе, мұны жай көңіл-күйдің нашарлығына жатқызуға болмайды. Жақсы жаңалық: мұндай жағдайлар емделеді, ал уақтылы көмек өмірді сақтап қалады. Қауіп дәл қазір болса, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Адам жедел жағдайда болып, бірақ тікелей қауіп болмаса, 24/7 психиатриялық көмек жұмыс істейді: кезекші бригада Алматы бойынша шамамен 30–60 минутта шығады.

Қауіпті белгілер

Мыналарды байқасаңыз, сақ болыңыз:

өлім туралы, өмір сүрудің мәні жоқ екені туралы, өзінің ауыртпалық екені туралы әңгімелер;
жақындарымен қоштасу, қымбат заттарын тарату, «істерін ретке келтіру»;
өмірден кету тәсілдері туралы ақпарат іздеу;
ұзақ ауыр депрессиядан кейінгі кенеттен тыныштық;
тамақтан, ұйқыдан, қарым-қатынастан, бұрын маңызды болған бәрінен бас тарту;
алкогольді немесе басқа заттарды көбірек қолдану;
ойланбай жасалған қауіпті мінез-құлық: қауіпті жүргізу, төбелес;
жақында болған жоғалту: жақынының қайтыс болуы, ажырасу, жұмыстан шығу, қарыз.

Бір белгі — үкім емес, бірақ сөйлесуге себеп. Бірнеше белгі қатар — бүгін әрекет етуге себеп.

Тікелей сұраңыз

Көпшілік өз-өзіне қол жұмсау туралы сұрақ қоюдан қорқады: осылай «итермелеп» жіберуге болады деп ойлайды. Бұл — миф. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректері бойынша, тікелей сұрақ қауіпті арттырмайды, ал адам үшін көбіне жеңілдік болады: ақыры біреу байқады.

Сабырлы әрі нақты сұраңыз: «Сен өз-өзіңе қол жұмсау туралы ойлап жүрсің бе?». Жауап «иә» болса, нақтылаңыз: «Жоспарың бар ма? Бұл үшін бірдеңе жасап көрдің бе?». Бұл сұрақтар көмектің қаншалықты шұғыл керек екенін түсінуге көмектеседі.

Қалай сөйлесу керек

Сөйлегеннен гөрі көбірек тыңдаңыз. Сөзін бөлмеңіз, асықтырмаңыз.
Сезімдерімен дауласпаңыз: «сенде бәрі бар, шағымдану күнә» деген сөз алыстатады.
Құпия сақтауға уәде бермеңіз. Ол сізге қымбат болғандықтан көмек шақыратыныңызды шынымен айтыңыз.
Ақыл айтпаңыз және отбасыға болатын салдармен қорқытпаңыз: бұл кінәні күшейтеді.
Қарапайым нәрселерді айтыңыз: «Мен жаныңдамын. Сен маған маңыздысың. Көмек табамыз».

Дәл қазір не істеу керек

Жоспары, құралы болса немесе әрекет жасалса, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз және көмек келгенше адамды жалғыз қалдырмаңыз.
Дәрілерді, өткір заттарды, қаруды, көлік кілттерін қол жетпейтін жерге алыңыз.
Адамды жалғыз қалдырмаңыз: жанында кім болатынын туыстармен келісіңіз.
Психиатрмен байланысыңыз. Адам сөйлесе алса, бұл клиникадағы немесе онлайн кеңес болуы мүмкін. Жедел жағдайда болса, дәрігерді үйге шақырыңыз.

Қандай көмек керек

Өз-өзіне қол жұмсау туралы ойлар көбіне депрессиямен, биполярлық бұзылыспен, психозбен, ауыр үреймен, тәуелділікпен немесе жедел дағдарыспен байланысты. Психиатрдың міндеті — қауіпті бағалау, себебін түсіну және көмек форматын таңдау. Кейде жиі сапарлар мен отбасының қолдауымен үйде емдеу жеткілікті. Үйде қауіпті болса, стационар керек: New Life Medical Centre-ге жүгінген күні жатуға болады, жанында тәулік бойы дәрігерлер мен медперсонал бар.

Ерікті госпитализация пациенттің келісімі бойынша рәсімделеді. Өмірге тікелей қауіп төнгенде Қазақстан Республикасының заңнамасы дәрігерлік комиссияның шешімімен, кейін сотқа хабарлай отырып еріксіз госпитализацияны көздейді. Қалай әрекет ету керегін білмесеңіз, қоңырау шалыңыз: кезекші дәрігер тәртібін түсіндіреді.

Көмектесуге кедергі келтіретін мифтер

Өз-өзіне қол жұмсау тақырыбында көптеген қауіпті жаңсақ пікірлер бар. Солардың салдарынан жақындар кешігеді немесе керек емес нәрсені айтады.

«Айтатын адам істемейді». Бұл шындық емес. Көптеген адамдар әрекетке дейін өз ойлары туралы қандай да бір жолмен айтқан. Өлгісі келетіні туралы кез келген сөзді байыпты қабылдау керек.
«Бұл бопса, ол назар аударғысы келеді». Сырттай адам айла жасап жатқандай көрінсе де, оның артында шынайы ауырсыну тұр. Қолды сілтеу — оны сонымен жалғыз қалдыру деген сөз.
«Шешсе, оны тоқтату мүмкін емес». Суицидтік дағдарыс көбіне уақытша болады. Оны бастан кешірген адамдардың көпшілігі кейін тірі қалғанына қуанады. Осы сәттегі көмек нәтижені шынымен өзгертеді.
«Бұл тек депрессияда болады». Қауіпті басқа жағдайлар да арттырады: биполярлық бұзылыс, психоздар, тәуелділіктер, ауыр үрей, өмірдегі жедел жоғалтулар.
«Жақсарды — демек қауіп өтті». Ұзақ ауыр депрессиядан кейінгі кенеттен тыныштық кейде жеңілдеуді емес, қабылданған шешімді білдіреді. Дәл осындай сәтте назарды әлсіретпеу маңызды.

Жағдайдың қаншалықты ауыр екеніне сенімді болмасаңыз, дәрігерге қоңырау шалып, не көріп отырғаныңызды сипаттаңыз. Қауіпті бағалау — оның жұмысы.

Дағдарыс артта қалғанда

Қауіпті кезең жеңілдеген күні аяқталмайды. Қауіп шығарылғаннан кейінгі және ем басталғаннан кейінгі алғашқы апталарда сақталады: күш қайта оралады, ал көңіл-күй әлі түзелмеген. Сондықтан маңызды:

емді дәрігерсіз тоқтатпау;
нашарлаған жағдайға арналған жоспар туралы келісу: кімге қоңырау шалу, не істеу;
байланысты сақтау және ештеңе болмағандай кейіп танытпау;
өзіңізге қамқорлық жасау: мұндай жағдайда отбасыға да қолдау керек.

Мұндай ойлар сізде болса

Мұны өзіңіз туралы оқып отырсаңыз, өтінемін, сенетін біреуге айтыңыз және көмекке жүгініңіз. Мұндай жағдайлар емделу арқылы өтеді, тіпті қазір шығар жол жоқ сияқты көрінсе де. Қауіп жақын болса, 103 немесе 112 нөміріне немесе тәулік бойы клиникаға қоңырау шалыңыз.