Жақын адамды психиатрға баруға қалай көндіруге болады

Клиникаға көбіне пациенттің өзі емес, анасы, әйелі, ұлы немесе ағасы қоңырау шалады. Олар адамда бірдеңе дұрыс емес екенін көреді, ал ол «менде бәрі жақсы» немесе «мен жынды емеспін» деп жауап береді. Көндіру жанжалға айналып, отбасы қолын сілтейді. Көндіруге болады, бірақ қысыммен емес, дайындықпен. Ал адам баруға дайын болмаса, психиатрдың үйге шығуы мен онлайн-қабылдау бар.

Адам неге бас тартады

Бас тарту сирек қырсықтық болады. Көбіне оның артында үш нәрсенің бірі тұрады.

Қорқыныш. «Есепке қояды», «ауруханаға жабады», «дәріге отырғызады», «жұмыста біліп қояды». Бұл қорқыныштардың көбі жеке клиникадағы көмектің қалай ұйымдастырылғанына сәйкес келмейді, бірақ адам мұны білмейді.

Ұят. Әсіресе ерлерде және аға буында: психиатрға бару әлсіздікті мойындау дегенді білдіреді. «Бізде бұлай істеу қабылданбаған» деген сөз әр екінші отбасында әртүрлі нұсқада естіледі.

Аурудың өзі ауруды көруге кедергі келтіреді. Депрессия кезінде адам «осылай өмір сүру керек» және ештеңе көмектеспейді деп сенеді. Мания кезінде оған емделу үшін тым жақсы. Психоз кезінде ол қауіп ішінде емес, сыртта деп шын сенеді.

Не істемеу керек

Диагноз қоймаңыз: «сенде депрессия», «сен аурусың» деген сөздер қорғанысты тудырады.
Алдамаңыз: «танысқа барамыз», «тек талдаулар». Алдау алғашқы қабылдаудың өзінде ашылып, дәрігерлерге деген сенімді ұзаққа бұзады.
Әңгімені жанжал кезінде, мас күйде немесе тоқтап қалғаннан кейін бірден бастамаңыз.
Бір адамға қарсы бес адамнан тұратын «отбасылық кеңес» жасамаңыз.
Орындауға дайын болмасаңыз, қорқытпаңыз.

Әңгімені қалай бастау керек

Диагноз туралы емес, өзіңіз көріп отырған нақты өзгерістер мен сезімдеріңіз туралы айтыңыз. Салыстырыңыз:

«Сен қалыпты емессің, емделуің керек» — және «Бір ай бойы сенің ұйықтамай жүргеніңді, үйден шықпай қойғаныңды көріп отырмын. Мен сен үшін алаңдаймын».

Екінші нұсқамен дауласу қиын: бұл — фактілер мен қамқорлық. Сабырлы уақытты таңдаңыз, куәгерсіз, оңаша сөйлесіңіз. Әңгімені адам құлақ асатын біреу бастағаны жақсы: міндетті түрде ең жақыны емес, кейде бұл дос, аға немесе әріптес.

«Психиатрға бар» дегеннің орнына не ұсыну керек

«Психиатр» сөзі қорқытады. Талапты жеңілдету көмектеседі:

«Бір кеңеске барып, дәрігердің не айтатынын тыңдап көрейік. Шешімді өзің қабылдайсың».
«Бір ай бойы нашар ұйықтап жүрсің, дәрігерге дәл ұйқы мәселесімен көрінейік».
«Үйден, ешқайда бармай-ақ дәрігермен бейне байланыс арқылы сөйлесуге болады».
«Мен сенімен бірге барамын».

Ем туралы шешім оның өзінде қалатынын баса айтыңыз. Бұл — шындық: жеке клиникада ерікті ем тек пациенттің келісімімен рәсімделеді. Ал жүгінудің өзі есепке қоюға негіз болмайды.

Өзіңізден бастаңыз

Адам әлі мүлдем келіспесе, кеңеске туысы келе алады. Дәрігер не болып жатқанын сұрап, қаншалықты қауіпті екенін бағалайды және үйде өзіңізді қалай ұстау, әңгімені қалай дайындау керегін айтады. Бүкіл отбасымен сөйлесу үшін отбасылық кеңес бар. Психиатр кеңесіне жазылуға болады: клиникадағы кез келген кеңес сияқты ол 20 000 ₸ тұрады.

Жақыныңыз егде адам болса

Егде ата-анамен психиатр туралы әңгіме әсіресе қиын. Кеңестік психиатрияны еске алатын буын үшін бұл сөз үкім сияқты естіледі. Ал егде адамдардың мінез-құлқындағы өзгерістерді көбіне жасқа жатқызады: «ұмытшақ болды», «күңкілдейді», «ештеңе қаламайды».

Шын мәнінде егде адамдарда депрессия жиі дәл осылай көрінеді: қызығушылықтың төмендеуі, есте сақтау мен көңіл-күйге шағым, ашуланшақтық, ұйқының бұзылуы. Ұқсас көріністі басқа себептер де береді: дәрілердің жанама әсері, жүрек пен тамыр аурулары, зат алмасудың бұзылуы. Дәрігерсіз оны анықтау мүмкін емес.

Егде адаммен әңгімеде не көмектеседі:

оның өзін алаңдататын нақты шағымдар туралы айту: «нашар ұйықтайсыз», «басыңыз ауырады», «тез шаршайтын болдыңыз»;
«психиатрға бару» емес, «ұйқы мен есті тексеру» деп ұсыну;
дәрігердің үйге келуін ұсыну: көптеген егде адамға клиникаға бару ауыр, ал үйде олар өздерін тынышырақ сезінеді;
қабылдауға адам ішетін барлық дәрілердің, оның ішінде қысым мен жүрекке арналған дәрілердің тізімін ала бару.

Дәрігер жағдайдың депрессиямен, үреймен немесе басқа себеппен байланысын бағалап, қажет болса неврологқа немесе терапевтке жібереді.

Қашан көндіруге болмайды, әрекет ету керек

Келісімді күту қауіпті жағдайлар бар:

адам өз-өзіне қол жұмсау туралы айтады, қоштасады, заттарын таратады;
дауыстар естиді, аңдып жүр дейді, агрессивті мінез көрсетеді;
бірнеше тәулік ұйықтамайды, тамақ ішпейді, су ішпейді;
өзіне немесе айналасындағыларға қауіп төндіреді.

Өмірге дәл қазір қауіп төнсе, 103 немесе 112 нөміріне қоңырау шалыңыз. Жағдай жедел, бірақ тікелей қауіп болмаса, клиникаға қоңырау шалыңыз: кезекші бригада Алматы бойынша шамамен 30–60 минутта шығады, ал дәрігер отбасымен бірге әрі қарай не істеу керегін шешеді. Тәртібі туралы толығырақ — «Жедел сүйемелдеу 24/7» бетінде.

Бірінші реттен шықпаса

Бұл қалыпты жағдай. Шешім көбіне екі-үш сабырлы әңгімеден кейін піседі. Тақырыпқа күн сайын оралмаңыз, бірақ мәселе жоқ сияқты да кейіп танытпаңыз. Байланысты сақтаңыз, көмек жақын екенін еске салыңыз және өзіңізді күтіңіз: күйіп-жанған отбасыға қолдау көрсету одан да қиын.